Subscribe by Email

Regstellende aksie geknou oor waterregte

Johannes Möller, President van Agri SA het die beslissing van Regter James Goodey vandag ten gunste van die oordragte van watergebruiksregte in die saak tussen Goede Wellington Boerdery (Edms) Bpk en die Departement van Waterwese asook die minister van Waterwese en Omgewingsake as ‘n belangrike deurbraak bestempel, nadat dié saak op 2 Augustus 2011 in die Noord Gautengse Hooggeregshof aangehoor is.

Omdat talle kommersiële boere die afgelope paar jaar gefrustreerd was deur die Departement van Waterwese se weiering om waterregte van een besproeiingsperseel na ‘n ander óf van ‘n bepaalde waterreghouer aan ‘n ander applikant oor te dra, het Agri SA besluit om so ‘n aansoek van Goede Wellington Boerdery, wat ook deur die Watertribunaal van die hand gewys is, in die Hooggeregshof te betwis.

Agri SA was sedert 2007 onsuksesvol met sy pogings om by wyse van onderhandelings met die Departement van Waterwese ‘n ooreenkoms te bereik oor die toepassing van artikel 27(1) van die Nasionale Waterwet. Talle aansoeke is afgekeur deur slegs voldoening aan artikel 27(1)(b) te vereis – ‘n wetsbepaling wat verwys na die behoefte om rasse- en geslagsdiskriminasie van die verlede reg te stel. Ander oorwegings soos voorgeskryf in artikel 27(1) van die Waterwet was blykbaar ondergeskik gestel aan artikel 27(1)(b).

Daarom verwelkom Agri SA die beslissing in die Goede Wellington Boerdery saak waarin die Regter beslis het dat die Departement van Waterwese en die Watertribunaal ’n wesenlike regsfout begaan het deur die behoefte aan regstellende aksie in artikel 27(1)(b) van die Nasionale Waterwet as ’n oorheersende faktor by die beoordeling van aansoeke vir watergebruiksregte of die oordrag daarvan, toe te pas. Dié faktor is slegs een van elf relevante faktore wat artikel 27(1) vereis en inaggeneem moet word. Die ander faktore sluit in die doeltreffende en voordelige gebruik van water in die openbare belang, en die sosio-ekonomiese impak van die watergebruik indien gemagtig en die sosio-ekonomiese impak van die afwysing van die watergebruik.

Die Regter het ook beslis dat die besluit van die Watertribunaal in Goede Wellington Boerdery se geval nie alleen ter syde gestel moet word nie, maar ook vervang moet word met ’n besluit wat die oordrag van die watergebruiksregte aan Goede Wellington Boerdery magtig. Die redes waarom die Regter daardie uitsonderlike stap geneem het, en ook die Watertribunaal gelas het om Goede Wellington Boerdery se regskostes te betaal, sluit in die volgende: dit is die enigste redelike besluit wat geneem kan word indien al die voorgeskrewe faktore behoorlik inaggeneem word; enige verdere vertraging sal Goede Wellington Boerdery onregverdig benadeel; en die Watertribunaal het onbeholpenheid en onbekwaamheid aan die dag gelê. Die Departement is gelas om saam met die Watertribunaal die regskostes te betaal omdat hy volgehou het met sy verkeerde toepassing van artikel 27(1)(b) van die Nasionale Waterwet.

In ‘n beperkte opname wat voorheen deur Agri SA gemaak is, was daar in 138 gevalle wat ontleed is, slegs 4 aansoeke vir wateroordragte goedgekeur. Sowat 2 100 hektaar was ter sprake met ‘n beraamde verlies aan inkomste van R308 miljoen, terwyl daar ongeveer 2 600 werksgeleenthede verlore gegaan het. ‘n Verdere opname van Agri SA toon dat daar water vir sowat 97 000 hektaar besproeiingsgrond in 7 van die 19 wateropvangbestuursgebiede beskikbaar is wat spesifiek vir opkomende besproeiingsboere geoormerk is. Slegs ‘n baie beperkte gedeelte hiervan is tot dusver vir opkomende boere ontwikkel.

“Agri SA sal dringend met die minister van Waterwese en Omgewingsake in gesprek wil tree om praktiese gevolg aan die hofbeslissing vir die besproeiingsgemeenskap te gee, sodat die potensiële ontwikkeling en werkskeppingsgeleenthede in die besproeiingsektor optimaal benut kan word. ‘n Veranderde benadering deur die staat met die oordrag van waterregte kan ‘n positiewe bydrae lewer tot die regering se ontwikkelingsdoelwitte en terselfdertyd voedselsekerheid bevorder”, sê Möller.